Дигитална збирка
Вашите записи и вашите скенирани изданија, на страница што читателот може да ја пребара, да ја листа како книга и да ја сподели — на македонски јазик, под адреса на самата библиотека.
Показна библиотека „Мостови“: 25 изданија во јавен домен, во три збирки. Отворена за секого, без пријавување.
Читателот
Ученик
Пишува работа за својот град и бара како изгледала главната улица пред педесет години. Знае дека фотографијата постои, но не знае каде да ја побара.
Истражувач
Бара број на весник од 1937 година. Бројот е наведен во библиографија, а примерокот е кај вас, во локалната збирка.
Иселеник
Го бара некрологот на дедо си, од место во кое повеќе нема кој да појде во читалната наместо него.
Ова барање веќе доаѓа кај вас — на шалтер, по телефон, по е-пошта. Разликата е дали одговорот може да се отвори веднаш.
Фондот
Фондот е обработен, каталогизиран и чуван со децении. Дигиталната збирка не почнува од нула — почнува оттаму.
Записите веќе ги содржат авторот, насловот, издавачот, годината, УДК и предметната одредница, составени од каталогизатор.
Фондот е распореден по збирки и по инвентар, по логика што ја воспоставила библиотеката и што ја одржува со години.
Знаете што е ретко, што е локално и што читателите најчесто го бараат. Тоа е редоследот по кој вреди да се почне.
Она што недостига не е опис. Недостига страница на која тој опис може да се отвори.
Примери
Снимките се од показната библиотека „Мостови“, составена од изданија во јавен домен. Истите страници ги добива и вашата библиотека — со вашето име, вашите збирки и вашиот фонд.
Две страници една до друга на компјутер, една страница на телефон. Страниците се превртуваат со глувчето, со стрелките или со допир; може да се отвори одредена страница по број, а книгата да се прошири на цел екран. Читателот не презема ништо и не поставува никаква програма, а и издание од петстотини страници се отвора веднаш, бидејќи се вчитуваат само страниците што се гледаат.
Преземањето може да се понуди или да се скрие — одлуката е на библиотеката, за секоја збирка посебно.
Записот
Записите се водат по меѓународниот стандард за опис на дигитални збирки (Даблин кор), со називите на полињата на македонски јазик. Структурата ја одредува библиотеката — ништо не се сместува во туѓа поделба.
Локална збирка
Периодични изданија
Ракописи и архивски материјал
Разгледници и фотографии
Стара и ретка книга
Сопствени изданија
Збирка може да се додаде во секое време, без промена на веќе внесеното. Читателот прелистува како во каталог: по автор, наслов, тема, година и вид на материјал.
Што добивате
Истиот фонд и истата обработка — но достапни во секое време и од секое место.
Збирката се отвора и кога библиотеката е затворена — од дома, од друг град и од странство.
Најбараното се чита на екран, па ретките и кревките примероци поретко се вадат и поретко се пренесуваат.
Записите се наоѓаат преку пребарувачите, а збирката може да се сподели, да се цитира и да влезе во наставата.
На често прашање вработениот одговара со една врска, наместо со барање низ депото за секој корисник одделно.
Објавени дигитални објекти и посетеност по збирка — податоци што непосредно влегуваат во годишниот извештај до основачот.
Поставената збирка е показен резултат кога се бараат средства за дигитализација и за заштита на културното наследство.
Постојниот каталог
Дигиталната збирка не бара да го менувате начинот на кој ја водите евиденцијата. Таа не го заменува каталогот — го покажува она што каталогот го опишува.
Автоматска, постојана врска со заедничкиот каталог (КОБИСС) не е поставена. Тоа е одделна ставка, ако и кога ќе биде потребна.
Права
Записот може да биде видлив, а датотеката достапна по барање: читателот гледа дека материјалот постои и кај кого да го побара. Преземањето може да не се нуди, но целосна техничка заштита од копирање не постои — затоа ознаката за правата стои на самиот запис.
Како се почнува
Истата каталогизација, со истите полиња. Кој составувал записи, ќе го пополни и овој образец.
Ако описите веќе се во табела или во извоз од постојниот каталог, влегуваат наеднаш, а не запис по запис.
Еден работен ден со вработените, со писмено упатство на македонски јазик што останува кај вас.
Збирката може да почне само со записи. Датотеките се додаваат подоцна, со темпото што го одредува библиотеката.
Која збирка е прва и колкав е нејзиниот обем.
Поставени дваесет записи од вашиот фонд.
Обем, рокови и обврски, во писмена форма.
Внес на првата збирка и работа со вработените.
Без договор и без трошоци. Записите се од вашиот фонд, за да видите како тој изгледа на екран. Одлуката потоа е целосно ваша.
Платформата и одржувањето
Збирката се гради на Омека Ес — слободен софтвер за објавување дигитални збирки од културното наследство, што го одржува непрофитна организација, а не компанија што може да го затвори или да го препродаде. Кодот, документацијата и упатствата се јавни на omeka.org, па платформата може да ја оцени и независно лице пред да се донесе одлука.
Го обезбедуваме ние. Збирката е на интернет под адреса на библиотеката, без опрема во вашата зграда.
Ги правиме ние, секогаш по претходна резервна копија. Ако нешто не одговара, состојбата се враќа наназад.
Секој ден, и надвор од серверот. Враќањето се проверува — копија што никогаш не е испробана не е копија.
Ја следиме ние. Ако збирката престане да работи, го дознаваме пред тоа да го забележи читателот.
На македонски јазик, во работно време. Прашањето може да биде и „како се внесува ова“, не само „не се отвора“.
Нема годишен надоместок за самата програма, ниту наплата по вработен или по внесен запис.
Доменот е регистриран на името на библиотеката. Ако таа утре одлучи збирката да ја пренесе на друго место, доменот оди со неа — заедно со сите врски што веќе се наведени во трудовите.
Извоз на сите записи и датотеки во секое време, без наша дозвола и без надоместок, во формати што не бараат посебна програма.
Нема лиценца што може да се укине или да поскапи. Поставката може да ја преземе и друг изведувач што ја познава платформата.
Документацијата и пристапните податоци се чуваат во библиотеката, со копија од збирката на носач што го чувате вие.
Пакети
Сите пакети ја имаат истата платформа, истиот изглед за читателот и истото одржување. Се разликуваат по обемот на збирката и по нивото на поддршка, а секој се нуди без препознавање на текстот (OCR) или со него. Пакетот се менува во секое време, без надоместок.
За прва дигитална збирка — на пример локалната збирка или сопствените изданија.
За повеќе збирки што растат постојано, со редовна дигитализација.
За голем фонд, повеќе проекти или заеднички портал на повеќе установи.
Читателот ја наоѓа книгата по описот — наслов, автор, тема, година и вид на материјал — и потоа ја листа страница по страница. Доволно е за збирки каде што описот кажува сè што читателот бара.
Скенираната страница е слика: читателот ја гледа, но пребарувачот не ја чита. Препознавањето го претвора отпечатениот текст во текст што може да се пребарува, без да се промени изгледот на скенот. Читателот тогаш ја наоѓа книгата и по збор од содржината — име, место, настан.
Точноста зависи од скенот и од правописот: современиот печат се препознава со висока точност, а стариот правопис и повеќејазичните изданија бараат проверка. Затоа пред договорот пробно препознаваме едно ваше издание.
Понудата со износите се доставува по разговорот, според договорениот обем; претплатата може да се плаќа и годишно, во согласност со буџетската година. ОВАТИК не е обврзник за ДДВ. Ваков проект може да се финансира и од годишната програма на Министерството за култура или од европските програми за културно наследство — техничкиот дел од барањето го подготвуваме ние.
Прашања
Не. Збирката може да почне само со записи — описите што веќе ги имате. Скенираните изданија се додаваат подоцна, со темпото што го одредува библиотеката, и секое ново издание веднаш се појавува кај својот запис.
Ако описите се во табела или во извоз од каталогот, внесот е работа од денови, а не од месеци. Рачниот внес зависи од обемот; првата збирка може да ја внесеме ние. Скенирањето е посебна работа и го планираме заедно.
Каталогот останува каталог. Записите извезени од него го следат истиот стандард, па полињата се преземаат еднаш, без препишување, а записот може да упатува назад до изворниот. Автоматска, постојана врска не е поставена — тоа е одделна ставка, ако и кога ќе биде потребна. Ако не сте во КОБИСС, збирката е првиот дигитален попис на тој дел од фондот.
Тоа го одлучува библиотеката. Делата во јавен домен обично се нудат за преземање. За другите, преземањето може да се скрие, а копирањето и печатењето од прегледувачот да се оневозможат. Тоа го отежнува преземањето, но не го оневозможува целосно — затоа правата стојат и на самиот запис, а датотеката може да биде достапна само по барање.
Да, во пакетите со препознавање на текстот (OCR). Отпечатениот текст на скенираните страници се претвора во текст што може да се пребарува, па читателот ја наоѓа книгата и по збор од содржината, а не само по описот. Скенот останува ист. Точноста зависи од квалитетот на скенот и од правописот, па пред договорот пробно препознаваме едно ваше издание — за да видите резултат на сопствениот материјал.
Софтверот е слободен, работата околу него не е: сервер, надградби по претходна резервна копија, секојдневни копии и надвор од серверот, следење на достапноста и поддршка на македонски јазик. Претплатата е за тоа — за да се занимавате со збирките, а не со техниката.
Да. Збирката стои на адреса на библиотеката, на пример како поддомен на постојната мрежна страница на библиотеката. Доменот останува ваш и во случај збирката да се пренесе на друго место.
Ги добивате сите записи и датотеки во отворени формати, без надоместок. Платформата е отворена, па збирката може да продолжи кај друг изведувач или кај вас, на истата адреса.
Вработен што го знае фондот — компјутер и прелистувач се доволни. Опрема, сервер или информатичар не се потребни.
Контакт
Разговорот не ве обврзува на ништо. Кажете ни која збирка би била прва — првите дваесет записи ги поставуваме ние.